سهراب و رستم

🔶گزیده_روزنامه
روزنامه #جام‌جم

🔷#دکتر_زهرا_دلپذیر

یکی از معروفترین آثار ادبی غرب که با اقتباس از داستانهای شاهنامه فردوسی سروده شده، سهراب و رستم، اثر ماتیو آرنولد، شاعر و منتقد نامدار انگلیسی است. آرنولد با سرایش این منظومه در قرن نوزدهم، از یک سو دریچهای را برای آشنایی اروپاییان با فرهنگ ایرانی گشود و از سوی دیگر راه موفقیت خود را هموار کرد. این شاعر انگلیسی با زبان فارسی آشنا نبود و برای نوشتن کتابش به گزارش «سنت بوو» از ترجمه منثور شاهنامه و خلاصه داستان رستم و سهراب از کتاب تاریخ ایران سرجان ملکم اکتفا کرد. سهراب و رستم آرنولد را میتوان اقتباسی آزاد از شاهنامه به شمار آورد زیرا گرچه اصل داستان با آنچه در شاهنامه آمده مطابقت دارد ولی در جزئیات رویدادها تفاوتهای زیادی را میبینیم. برای نمونه در این کتاب، بسیاری از ماجراهای داستان رستم و سهراب در شاهنامه همچون رفتن رستم به سمنگان، آشنایی با تهمینه و ازدواج با او، زاده شدن سهراب، رشد او، جویا شدن نسب، لشکرکشی به ایران، نبرد با گردآفرید و اسارت هجیر، کشته شدن ژنده رزم، طلب کردن رستم نوشدارو را از کیکاووس و… وجود ندارد. در اثر آرنولد نامی از تهمینه نیامده و رستم جهانگردی توصیف شده است که به آذربایجان میرود و در منزل شهریاری پیر اقامت میکند. شاه که شیفته مهمان شده دخترش را به ازدواج او درمیآورد. در شاهنامه ماجرا از گم شدن رخش و رفتن رستم در پی اسبش به سمنگان شروع میشود اما در اثر آرنولد، آغاز داستان میدان رزم رستم و سهراب است و ماجرای ازدواج رستم، هنگام زخمی شدن سهراب به دست پدر و آگاهی از خویشاوندی، همچون خاطرهای از مقابل چشم رستم میگذرد. در شاهنامه رستم گرچه فرزند خود را ندیده اما از وجود پسرش آگاه است ولی در کتاب آرنولد، مادر سهراب جنسیت فرزندش را به دروغ دختر اعلام کرده تا رستم او را نزد خود فرانخواند. برخی از نامها و مکانهای دو داستان هم با یکدیگر متفاوت است: در سهراب و رستم آرنولد، مقر فرمانروایی افراسیاب، سمرقند و برخی از سپاهیان توران اهل قطب، قرقیزستان، پامیر و قلمق هستند که این اسامی را شاهنامه نمیبینیم. رستم و سهراب شاهنامه در دوره پادشاهای کیکاووس و سهراب و رستم آرنولد در روزگار کیخسرو روی میدهد. سردار سپاه ایران در منظومه آرنولد، فرود است ولی در رستم و سهراب شاهنامه نامی از فرود نیست. در شاهنامه سهراب قوی هیکل و نیرومند است:
چو یک ماه شد همچو یک سال بود/ برش چون بر رستم زال بود
چو ده سال شد زان زمین کس نبود/ که یارست با وی نبرد آزمود
اما در اثر آرنولد سهراب جوانی نازپرورده است.
به نظر می رسد برخی از تفاوت های این دو کتاب به دلیل ناآگاهی آرنولد از فرهنگ شرق باشد چنانکه تورانیان، تاتاران نامیده شده اند.

🟨با سپاس از مهربانو دکتر دلپذیر

💠#بنیاد_فردوسی_مشهد
💠#كانون_شاهنامه_فردوسي_توس‏

🆔 http://bonyadferdowsitous.ir/

🆔https://t.me/bonyadeferdowsitous

🆔https://www.instagram.com/bonyadeferdowsitous

🆔https://www.aparat.com/BonyadeFerdowsiMashad

🆔https://www.youtube.com/channel/UCP207h1pOJJQu4UTkUrUq1Q