کتاب « #مجمل_التواریخ_و_القصص»

6 شهریور, 1399

0 7 زمان تقریبی مطالعه 3 دقیقه

♦️استاد #اکبر_نحوی محقق و مصحح

کتاب « #مجمل_التواریخ_و_القصص» که به تازگی توسط انتشارات دکتر محمود افشار

و با همکاری #نشرسخن در ۱۱۰۰ نسخه چاپ و منتشر گردیده است.

♦️تصحیحی ارزشمند؛ تقدیمی به استاد خالقی مطلق
♦️دکتر #بتول_فخراسلام

کتاب “مجمل التواریخ و القصص” به تازگی با تصحیح و تحقیق استاد اکبر نحوی توسط انتشارات دکتر محمود افشار وبا همکاری نشر سخن در ۱۱۰۰ نسخه چاپ و منتشر گردیده است. به گفته ی استاد اکبر نحوی”آن مرد ِ دانشی _استاد محمدتقی بهار_ با احاطه ی کم نظیر خود بر متون قدیم فارسی، بسیاری از نادرستی های متن را قیاسا اصلاح کرد و صورت های نادرست را در پایین صفحات تذکر داد”.
استاد اکبر نحوی در پیشگفتار کتاب خویش در تصحیح تازه ی” مجمل التواریخ و القصص”
آورده اند که :”به زعم زحمات استاد بهار، کاستی های فراوان دست نویس پاریس و شناخته شدن سه دست نویس دیگر از مجمل التواریخ، تصحیح دیگری از این کتاب را ایجاب می کرد”.
این تصحیح دانشورانه،” پیشکش به شاهنامه شناس بزرگ، حضرت استاد دکتر جلال خالقی مطلق” شده است.
در مقدمه ی ارزشمند کتاب، ابتدا ۲۵باب کتاب، معرفی شده است و تاثیر گیری های مولف از کتاب های پیشینیان. نگاه علمی و منصفانه ی مصحح فرزانه از همان صفحات نخستین مقدمه، آشکار می گردد.
“نویسنده ی مجمل التواریخ از تاریخ نگاران بزرگ به شمار نمی رود؛ اما آن چه کتاب او را در میان تاریخ های عمومی زبان فارسی برجسته ساخته، کثرت منابعی است که در دسترس او بوده و امروزه بعضی از آنها موجود نیستند…” ص۳۱
با این حال ایرادهایی بر تاریخ نگاری مولف وارد ست؛ از جمله :
۱_میل شدید نویسنده به کوتاه نویسی و خلاصه کردن مطالب….
۲_مؤلف به اهمیت ارجاع به منابع، آگاه است و در سراسر کتاب، مکرر از منابع خود نام می برد؛ با این حال در بسیاری از موارد نیز با عباراتی مانند : “اندر چند کتاب چنین یافتیم که ذکر کرده شد”؛ “چنین یافتیم از کتاب هایی که جمع کرده شد”….. از ذکر ماخذ، خودداری می کند.
۳_گاهی مولف به استفاده از کتاب هایی تظاهر می کند؛ ولی آنها را در دست نداشته…..
۴_نویسنده حوادث و مسائل مربوط به عصر هر یک از فرمانروایان ایران باستان را به چندین قسمت تقسیم نموده و هر قسمت را در یکی از باب های کتاب آورده است. مرحوم ملک الشعرا بهار به درستی به این شیوه ی تنظیم مطلب، خُرده گرفته است…..”صص۳۲ و ۳۳
درباره ی نویسنده بر پایه ی کتاب، اطلاعاتی به دست می آید که استاد اکبر نحوی برشمرده اند؛ از آن جمله :
” ۱_وی از اهالی اسدآباد همدان بوده است…
۲_کتاب را در سال ۵۲۰ در سال های خلافت المسترشد بالله و پادشاهی سنجر بن ملکشاه و محمود بن ملکشاه تالیف کرده است….
۳_نویسنده یک بار در شرح حوادث عصر هارون الرشید می گوید:” و چنان خواندم در کتابی به خط جدّم مهلّب بن محمد بن شادی”… و در ضمن تاریخ آل بویه نیز مکرر از شخصی به نام ابوعیسی، ابوعیسی شادی… نام برده است… به پیروی از پیشنهاد استاد اذکایی نام نویسنده را ابن شادی اسدآبادی ضبط کردیم….
۴_نویسنده در توضیح “توقیع” قائم _خلیفه ی عباسی_می گوید :
” و من به خط او دیدم در میان حجت های قدیم ِ ما :الثقه بالله”
اگر قرائت بنده درست باشد، نشان می دهد که نیاکان مؤلف با خلفای عباسی و از جمله با قائم عباسی… مراوداتی و از او سندهایی در دست داشته اند.
۵_نویسنده که علاقه ی وافری به مطالعه ی تاریخ داشته، پیش از تالیف مجمل التواریخ، کتابی در شرح احوال برمکیان نوشته بوده است….
۶_از تصریح یا طرز بیان نویسنده بر می آید که به مناطقی از جمله شهرهای در خوزستان، اصفهان، تل نمرود… سفرکرده بوده است. “صص۳۴ تا ۳۷مقدمه
همچنین نام ۲۹ منبع که از آنها نویسنده نام برده است، ذکر فرمودند و توضیحاتی درباره ی آن منابع آورده اند. سپس مختصات دستوری و سبکی کتاب را بیان فرمودندکه” با انشایی ساده و بی تکلفو به همان سادگی و ایجاز نثر های متقدّم فارسی نوشته شده است”. ص۴۳
پس از آن چهار دست نویس را معرفی فرموده اند و ویژگی های رسم الخط هر کدام را :
دست نویس کتابخانه ی هایدلبرگ، دست نویس کتابخانه ی دولتی برلین، دست نویس کتابخانه ی ملی پاریس که نسخه ی اساس کار ملک الشعرا بهار بوده، دست نویس کتابخانه ی چستر بیتی.
چندویژگی ستودنی در تصحیح و تلاش استاد اکبر نحوی به چشم می آید :
” در این چاپ تلاش بر این بوده است که اولا، همه ی اختلاف نسخه ها ذکر شود تا ضبط چهار دست نویس، پیش چشم خوانندگان باشد…. ثانیا، نادرستی هایی که در ضبط هر چهار دست نویس بود، به کمک منابع تاریخی و جغرافیایی اصلاح گردد. ثالثا، برای بعضی مطالب کتاب، خاصه آن جا که نویسنده به ایجاز مُخلّ گراییده، یادداشت هایی نوشته شود”. صص ۵۴و ۵۵
از صفحه ی ۷۳۵تا ۷۹۷ یادداشت های بسیار ارزشمند و دانشورانه ی استاد نحوی، یاریگر درک و دریافت خواننده است. همچنین از صفحه ی ۷۹۹ تا صفحه ی ۸۲۲ لغات و ترکیبات کتاب همراه با معانی _واژه نامه _آمده است و پس از آن فهرست های گوناگون اَعلام و فهرست منابع.