خویشکاری­های موبدان در شاهنامه

 دو فصلنامه علمی- پژوهشی زبان و ادبیات فارسی

 دانشگاه تربیت معلم تهران با رتبهISC

                  دوره جدید- سال هجدهم- شماره ۶۹- پاییز ۱۳۸۹- ص ۵۹-۸۹                      

خویشکاری­های موبدان در شاهنامه

 

 

* زهرا دلپذیر

چکیده

موبد نام عمومی پیشوایان زرتشتی است. این واژه که پیش از ظهور زرتشت نیز رایج بوده، در فارسی باستان به صورت مگو(mogu    ) و در اوستا مغو(moghu    ) آمده و به مرور زمان تبدیل به موبد شده است. در ایران باستان موبدان همواره یکی از مراتب برجسته­ی جامعه به شمار آمده و در بطن اجتماع نفوذی فوق­العاده داشتند. این امر به خوبی در مشهورترین حماسه­ی ملی ایران نمود یافته است و به حدی اهمیت دارد که با بررسی نقش و جایگاه موبدان در شاهنامه، چگونگی ارتباط دین و حکومت در ایران باستان مشخص می­شود. خویشکاری موبدان در شاهنامه، منحصر به اجرای مناسک دینی و روایت داستان­ها نیست. این طبقه هم در اداره­ی کشور اختیارات گسترده­ای دارند، هم از نظر علمی سرآمد زمان خویش هستند و هم تعلیم و تربیت به عهده­ی آن­هاست. برخی از کارکردهای موبدان همچون نظارت بر امور اقتصادی و پرچم­داری در جنگ­ها از دید محققان پنهان مانده بود که با بررسی ابیات شاهنامه اطلاعات خوبی در این زمینه به دست آمد. شایان یادآوری است موبد در شاهنامه اطلاق عام است و همیشه به معنای عالم دینی زرتشتی نیست. واژه­ی موبد در شاهنامه توسع معنایی یافته و گاهی به معنای دانا و خردمند به کار رفته است. نگارنده در این مقاله می­کوشد کنش­ها و سلسله مراتب موبدان را با توجه به شاهنامه بازنماید.

maghaleh-kheshkary

 



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>